Gustav Klimt (1862 - 1918)

Meer dan Egon Schiele, Oskar Kokoschka of Hans Makart is het toch Gustav Klimt (links, in de monnikspij waarin hij in het laatste deel van zijn leven schilderde) die als eerste met de beeldende kunst van Wenen rond 1900 wordt geassocieerd. Dat heeft hij waarschijnlijk te danken aan het feit dat zijn schilderijen zelf een soort iconen zijn, waarin de thema's worden verbeeld waarmee men het Wenen van 1900 verbindt: sex, dood en de verbinding van die twee. Klimt schilderde ook natuurvoorstellingen, affiches (met name voor de Secession) en vrouwenportretten, maar hij dankt zijn beklendheid toch vooral aan zijn "Thanato-erotische", haast tweedimensionale voorstellingen van vrouwenfiguren, die omhuld worden door zwierige, vaak vergulde ornamenten.

Gustav Klimt was de zoon van een drukker, en hij leerde net als zijn twee broers tekenen en schilderen aan de Akademie voor Toegepaste Kunsten. Voordat Klimt de Secession oprichtte en zijn beroemde Jugendstilwerken ging schilderen, was hij in Wenen al een bekend kunstenaar, die in het decoreren van Ringstrassegebouwen zijn sporen had verdiend. Voorbeelden daarvan zijn te vinden in het Kunsthistorisches Museum in Wenen, bijvoorbeeld in onderstaande versieringen van het stucwerk (zie ook http://www.khm.at/arch/index.htm). De antieke, mythische vrouwenfiguren (links Grieks, rechts Egyptisch) zullen een constante zijn in Klimts werk, alsmede hun twee-dimensionale, "plakkatieve" voorstelling en de vergulding.

 

De inbedding van de vroege Klimt in de Ringstrasse zien we ook mooi in zijn gouache Grote zaal van het Burgtheater, uit 1888. Klimt heeft hier een van de grote pleisterplaatsen aan de Ringstrasse, het theater, en zijn historische populatie realistisch weergegeven. Het schilderij leest zich eigenlijk als een "Wie is wie" van de toendertijdse Weense elites, die ook met alle graagte bij Klimt model kwamen staan voor dit schilderij. Belangrijk was ook op welke plaats in het schilderij - zoveel mogelijk vooraan! - men werd neergezet.

Enerzijds is dit dus een volledig tijdgebonden Ringstrasseschilderij. Anderzijds zien we hier, net als bij Makarts portret van zijn vrouw Amalie, dat Klimt, door de "zelfpresentatie" van de elites te laten zien, ons in miniatuur toont hoe de Ringstrassemaatschappij functioneerde: theatraal, hiërarchisch, joyeus, uiterlijk gericht. Daarnaast geeft de niet-symmetrische compositie het schilderij veel vaart, zwierigheid.