Josef Maria Olbrich

Joseph Maria Olbrich werd geboren in Silezië, nu de Zuid-Westelijke hoek van Polen, maar toen een deel van het Habsburgse rijk. Hij studeerde architectuur aan de Weense Kunstakademie en won in zijn derde jaar aldaar de Prix de Rome. Na een tijdje voor Otto Wagner te hebben gewerkt reisde hij door Europa. Bij zijn terugkeer in Wenen hielp hij de Secession op te richten. Aan Olbrich viel in 1985 de eer toe een eigen gebouw voor de Secession te ontwerpen. Kapitaal voor deze onderneming kwam van onder meer de industrieel Hermann Wittgenstein, de vader van Ludwig. Bouwplaats was de plek waar de net overkapte rivier de Wien de Ringstrasse bereikt.

Olbrich interpreteerde de opdracht als een vraag om het ontwerp van een kunsttempel. Het resultaat was dan ook een sacraal gebouw, waarin Oosterse elementen - de moskee, de mesopotamische bouwkunst - verweven zijn. De opbouw van de buitenmuren - op natuurstenen sokkels - en de monumentale, symmetrische ingang staan bol van klassieke symboliek: dit is een gewijde plek. De tekst boven de entree - "Aan de tijd haar kunst; aan de kunst haar vrijheid" - laat hierover geen misverstanden bestaan. De krans van vergulde laurierbladen, hier weer boven, maakt het af.

Enerzijds kent het gebouw een functioneel, geometrisch grondplan, zodat de erin ten toon te stellen kunst beter tot zijn recht zou komen. Verplaatsbare wanden en invallend, gefilterd daglicht speelden hierin ook een rol. Anderzijds gebruikt Olbrich gestyleerde natuurlijke vormen - de lauwerkrans bovenop, de boomjes tegen de zijgevel -om de strengheid te doorbreken. Met zijn delicate vormentaal en gevoel voor ritme wil het Secessiongebouw een lust voor het oog zijn, een ode aan het schone, een Gesamtkunstwerk voor de kunst zelf.

Waar het Secessionsgebouw nu van grote architectonische waarde wordt geacht, was het rond 1900 een object voor spot en luim. "Tempel für Laubfrösche", "Tempel der anarchischen Kunstbewegung", "Mausoleum", "Ägyptisches Königsgrab", "Grabmahl des Mahdi", "Zwittergeburt von Tempel und Magazin" "Kreuzung zwischen einem Glashaus und einem Hochofen" und "Krematorium" waren enige bijnamen. De koepel werd als een "Krauthappl" (hap zuurkool) weggezet, en die grap ging nog het langst mee.

De voorzijde, met deuren gemaakt door Klimt. Links het opschrift "VER SACRUM" (Heilige Lente), boven:
DER ZEIT IHRE KUNST
DER KUNST IHRE FREIHEIT

In 1899 werd Olbrich, samen met onder meer Peter Berhrens, door de Groothertog van Hessen uitgenodigd om een Kunstenaarskolonie op te richten in Darmstadt. De bedoeling van hertog Ernst Ludwig was alle kunstvormen samen te brengen en te revolutioneren. moderniseren. Op de Mathildenhöhe kwam zijn eigen, rechthoekige vormentaal pas echt tot bloei. Olbrich was van 1901 tot 1904 verantwoordelijk voor het totaalconcept van de kolonie en haar tentoonstellingen. Pioniers van het moderne bouwen, zoals Frank Lloyd Wright, noemden hem als inspiratiebron. Naast woonruimten ontwierp Olbrich stations, watertorens, warenhuizen, tuinen, en nijverheidsprodukten, benevens een aantal paleizen voor de Groothertog.

 

Olbrich stierf reeds jong, in 1908, in Düsseldorf, waar hij aan zijn grootste project, de bouw van het warenhuis Tietz, werkte.

Verder lezen:
"Olbrichs Huis van de Secession te Wenen," Bernadette Meiborg (RU Leiden);
"Mathildenhöhe Darmstadt"